भारत-रशियातील ऐतिहासिक ‘रेलोस’ करारामुळे चीन-पाकिस्तानची झोप उडाली!
दोन्ही देश एकमेकांचे सैन्यतळ वापरणार; युद्धनौका आणि विमानांच्या तैनातीचा मार्ग मोकळा
नवी दिल्ली | वृत्तसंस्था भारत आणि रशिया या दोन पारंपरिक मित्रांनी आपल्या संरक्षण संबंधांना एका नवीन उंचीवर नेले आहे. दोन्ही देशांमध्ये ऐतिहासिक ‘रेसिप्रोकल एक्सचेंज ऑफ लॉजिस्टिक्स सपोर्ट’ (RELOS) करार झाला असून, यामुळे आता दोन्ही देशांच्या सेना एकमेकांची जमीन आणि सैन्यतळ वापरू शकणार आहेत. या करारामुळे केवळ रशिया-भारत संबंध दृढ झाले नाहीत, तर आशियातील वाढत्या आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर चीन आणि पाकिस्तानची चिंता मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे.
काय आहे ‘रेलोस’ करार?
हा करार दोन्ही देशांच्या लष्करी सहकार्यातील मैलाचा दगड मानला जात आहे. यानुसार, भारताच्या युद्धनौका आणि विमाने रशियन सैन्यतळांचा वापर करू शकतील, तर रशियालाही भारतीय तळांवर आपली विमाने आणि नौका तैनात करण्याची परवानगी मिळेल. या व्यतिरिक्त ३००० हून अधिक सैनिक एकमेकांच्या संरक्षणासाठी सज्ज राहू शकतात. या करारामुळे भारताचा थेट रशियाच्या आर्क्टिक प्रदेशातील तळांपर्यंत प्रवेश सोपा होणार आहे, जे सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
पाकिस्तानमध्ये अस्वस्थता; तज्ज्ञांकडून चिंता व्यक्त
भारत आणि रशिया एकमेकांचे थेट संरक्षण करणार असल्याची माहिती समोर आल्यापासून पाकिस्तानमध्ये घबराट पसरली आहे. पाकिस्तानी संरक्षण तज्ज्ञ डॉ. अतिया अली काझमी यांनी या करारावर उघडपणे नाराजी व्यक्त केली आहे. “मॉस्कोने भारतावर विश्वास ठेवून मोठी चूक केली आहे. ज्याप्रमाणे अमेरिकेने भारताशी संबंध सुधारले आणि आता त्यांची भूमिका बदलली आहे, तसेच भारत रशियाचीही फसवणूक करेल,” असे विधान त्यांनी केले आहे. काझमी यांच्या मते, या प्रदेशातील खरी शक्ती भारत नसून चीन आहे, त्यामुळे रशियाने आपली भूमिका पुन्हा तपासावी.
भारताचे ‘मल्टी-अलाइनमेंट’ धोरण यशस्वी
पाकिस्तानी तज्ज्ञांनी असाही दावा केला की, भारताला एकाच वेळी अमेरिकेची गुंतवणूक, रशियाचे लष्करी घटक आणि चीनच्या वस्तू हव्या आहेत. भारत कोणत्याही एका देशाचा पूर्णतः मित्र बनण्याऐवजी स्वतःचे संतुलन राखत असल्याचा ठपका त्यांनी ठेवला आहे. मात्र, जागतिक राजकारणात भारताचे हे स्वतंत्र परराष्ट्र धोरण अत्यंत यशस्वी ठरताना दिसत आहे.
चीनसाठी मोठा धक्का
हा करार चीनसाठीही एक मोठा धोरणात्मक इशारा मानला जात आहे. हिंदी महासागर आणि पॅसिफिक क्षेत्रात रशियन युद्धनौका भारताच्या संरक्षणासाठी उभ्या राहू शकतात, ही शक्यता चीनच्या वर्चस्वाला लगाम घालणारी आहे. अशा वेळी जेव्हा भारत रशियासोबतचे संबंध अधिक दृढ करत आहे, तेव्हा रशियाने भारताला दिलेला हा पाठिंबा दक्षिण आशियातील शक्ती समीकरणे बदलणारा ठरणार आहे.
“भारत आणि रशियामधील हा लॉजिस्टिक करार केवळ लष्करी सुविधांपुरता मर्यादित नसून, तो दोन्ही देशांमधील अढळ विश्वासाचे प्रतीक आहे. या करारामुळे भारताची सागरी आणि हवाई शक्ती कैक पटीने वाढणार आहे.”
— संरक्षण क्षेत्रातील जाणकार
